TARCZYCA.
Zaburzenia czynności tarczycy są jednymi z najczęstszych chorób na świecie, a 1,6 miliarda ludzi jest nimi zagrożonych1. Jod jest pierwiastkiem magazynowanym w komórkach tarczycy, niezbędnym do wytwarzania hormonów tarczycy dlatego jego odpowiednia ilość w diecie ma kluczowe znaczenie dla jej prawidłowego funkcjonowania1. Brak dostatecznej podaży jodu może zatem skutkować rozwojem niedoczynności tarczycy, wrodzonego zespołu niedoboru jodu oraz innych zaburzeń związanych z niedoborem tego pierwiastka. Z drugiej strony nadmierna podaż jodu może prowadzić do rozwoju nadczynności tarczycy1.
Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy oraz prawidłowego rozwoju płodu i niemowląt. Stanowi ważny składnik diety, który wspiera utrzymanie zdrowia na każdym etapie życia2. Organizm człowieka nie wytwarza jodu, dlatego też musi on być dostarczany w zdrowej, urozmaiconej diecie2. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, World Health Organization) niedobór jodu występuje w około 54 krajach na świecie3.
Jod jest pierwiastkiem magazynowanym w komórkach tarczycy, niezbędnym do wytwarzania hormonów tarczycy – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3)4. Hormony tarczycy biorą udział w przemianach wielu składników, np. białek, tłuszczów, węglowodanów i witamin. Regulują procesy wzrostu i dojrzewania komórek. Odpowiadają za utrzymanie prawidłowej temperatury ciała5. Razem z jodem odpowiadają także za prawidłowy rozwój mózgu i układu kostnego, szczególnie w okresie życia płodowego2. Według danych WHO niedobór jodu jest najczęstszą na świecie możliwą do uniknięcia przyczyną niepełnosprawności intelektualnej3.
Dzięki globalnym programom jodowania soli, stosowanym w wielu krajach na świecie, obecnie około 68% gospodarstw domowych korzysta z soli jodowanej6. Jeszcze kilkanaście lat temu niedobór jodu — często objawiający się powiększeniem tarczycy (wolem) — dotyczył nawet 2 miliardów ludzi. Dziś liczba ta spadła do około 700 milionów.
Oznacza to, że dzięki profilaktyce jodowej udało się uchronić 1,3 miliarda osób przed skutkami niedoboru jodu6. Pomimo tego ryzyko niedoboru jodu nadal stwierdza się u 40% populacji na świecie7.
Szacuje się, że ilość jodu potrzebna człowiekowi przez całe życie odpowiada objętości zaledwie jednej łyżeczki.
Organizm nie potrafi jednak magazynować jodu przez dłuższy czas, dlatego ważne jest jego regularne dostarczanie wraz z dietą2.
Większość osób dobrze toleruje odpowiednią ilość jodu, jednak jego nadmiar również może być szkodliwy. Spożycie powyżej 1000 mikrogramów dziennie może prowadzić do zaburzeń pracy tarczycy2.
Dobowe zapotrzebowanie na jod zmienia się w zależności od wieku człowieka4:
Uwaga: Niemowlęta mają szczególnie wysokie ryzyko niedoboru jodu, ponieważ ich zapotrzebowanie na ten pierwiastek – w przeliczeniu na masę ciała – jest znacznie większe niż w innych okresach życia8.
Ponieważ nie zaleca się dodawania soli do posiłków dla niemowląt, głównym źródłem jodu jest dla nich pokarm matki.
Z tego powodu Amerykańskie Towarzystwo Tyreologiczne (ATA, American Thyroid Association) zaleca, aby kobiety karmiące piersią — oprócz jodu dostarczanego z dietą – przyjmowały suplementy zawierające co najmniej 150 mikrogramów jodu dziennie.
Dzięki temu zarówno matka, jak i dziecko mogą pokryć swoje dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek9.
Jeśli planujesz ciążę, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, pamiętaj o odpowiedniej ilości jodu w diecie. Jest on kluczowy dla prawidłowego rozwoju dziecka, szczególnie jego mózgu2,4. Nawet krótkotrwały niedobór jodu w czasie ciąży może wpływać na rozwój płodu. Głęboki niedobór jodu wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań położniczych, takich jak zaburzenia rozwoju, poronienie, czy urodzenie martwego dziecka3. Może również prowadzić do rozwoju wad wrodzonych np. znaczącego upośledzenia funkcji poznawczych u dziecka, zwanego wrodzonym zespołem niedoboru jodu3. Może również wiązać się z niższym ilorazem inteligencji co potencjalnie może przełożyć się na problemy w domu, szkole i pracy3.
Porozmawiaj z lekarzem o odpowiedniej suplementacji jodu w okresie planowania ciąży, ciąży i karmienia piersią oraz skontroluj funkcję tarczycy badając stężenie hormonu TSH. Badanie jest bezpłatne a skierowanie na to badanie może wystawić lekarz rodzinny.
Owoce morza stanowią dobre źródło tego pierwiastka, ponieważ oceany są bogate w jod2. Jajka, mięso i nabiał, chociaż zawierają mniej jodu niż owoce morza, są bogatsze w ten pierwiastek niż większość pokarmów pochodzenia roślinnego2. Każda sól stosowana w domu powinna być jodowana2. Aby zapewnić dostateczną podaż jodu u dzieci w okresie odstawiania od piersi, należy sprawdzić zawartość jodu w podawanych dziecku pokarmach8.
Popularne źródła jodu w diecie są następujące7:
Najlepszą metodą profilaktyki niedoboru jodu, zalecaną przez WHO, jest długotrwała suplementacja w diecie soli jodowanej. WHO zaleca podaż soli w ilości nie większej niż 5 gramów na dobę (odpowiednik około 1 łyżeczki do herbaty soli dziennie), aby zapobiec rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych10. Jedna łyżeczka do herbaty soli jodowanej zawiera około 400 mikrogramów jodu7. Aby zapewnić odpowiednią podaż jodu, nie należy zwiększać ilości spożywanej soli, ale wprowadzić do diety inne, bogate w jod produkty2.
Przewlekły niedobór jodu może być szkodliwy dla zdrowia7. Niedostateczna podaż jodu prowadzi do zmniejszenia produkcji hormonów tarczycy i jest najczęstszą przyczyną rozwoju niedoczynności tarczycy1,7. Widocznym i niewątpliwym efektem niedoboru jodu jest powiększenie tarczycy nazywane wolem7. Aby zapobiec poważnym następstwom zdrowotnym, ważne jest wczesne rozpoznanie oznak niedoboru jodu.
Poniżej przedstawiono więcej informacji na temat powstawania wola i guzków tarczycy – oraz sposobów ich rozpoznawania i leczenia.
Poniższe objawy mogą wskazywać na niedobór jodu5,7:
U dzieci są to:
Najpoważniejsze następstwa niedoboru jodu obserwuje się u kobiet ciężarnych lub matek karmiących piersią i u dzieci. Prawidłowa ilość jodu, a tym samym hormonów tarczycy, jest niezbędna do prawidłowego rozwoju mózgu i układu nerwowego. Najpoważniejszym zaburzeniem spowodowanym ciężkim niedoborem jodu w ciąży jest wrodzony zespół niedoboru jodu, który charakteryzuje się zatrzymaniem wzrastania fizycznego i psychicznego7. Nawet łagodny niedobór jodu w ciąży może być związany z niskim ilorazem inteligencji u dzieci7.
Dostateczna ilość jodu jest najlepszym sposobem, aby zapobiec rozwojowi tych powikłań. Pozwala również uniknąć innych problemów związanych z niedoborem tego pierwiastka, jak urodzenie martwego dziecka, poronienie czy też słabe wzrastanie7.
Przydatne strony www
Międzynarodowa Rada ds. Kontroli Chorób Niedoboru Jodu (ICCIDD, International Council for the Control of Iodine Deficiency Disorders) jest pozarządową organizacją non-profit, której celem jest wyeliminowanie niedoboru jodu i promowanie optymalnej podaży tego pierwiastka na świecie.
http://www.unicef.org/progressforchildren/2007n6/index_41509.htm
Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci (UNICEF) publikuje „Progress for Children” będący przeglądem statystycznym, który dokumentuje postępy w realizacji milenijnych celów rozwoju.
http://www.thyroid.org/patients/patient_brochures/iodine_deficiency.html
Informacje dla pacjentów na temat zdrowia tarczycy opublikowane przez ATA.
