TARCZYCA.
Niedobór jodu w diecie jest pierwszą przyczyną powiększenia tarczycy (powszechnie nazywanego wolem) na świecie1. Zgodnie z danymi szacunkowymi problemem niedoboru jodu na świecie jest dotkniętych 0,7 miliarda osób.
Wole powstaje, kiedy gruczoł tarczowy próbuje skompensować niedobór jodu i związaną z tym niską i (lub) niedostateczną produkcję hormonów tarczycowych. W tym procesie obserwuje się stopniowe powiększanie gruczołu1.
Osoba z bardzo powiększoną tarczycą może mieć problemy z przełykaniem i oddychaniem3.
Amerykańskie Towarzystwo Endokrynologii Klinicznej (AACE, American Association of Clinical Endocrinologists) zaleca wykonywanie samobadania szyi które może pomóc zauważyć nieprawidłowości w obrębie tarczycy4.
Prosta klasyfikacja wizualna może być jednak niedokładna — głównie z powodu możliwości popełnienia błędu przez człowieka i różnic w budowie anatomicznej ciała (np. umięśniona szyja może przykrywać powiększoną tarczycę) — i w żaden sposób nie powinna zastępować diagnostyki prowadzonej przez lekarza.
Guzki tarczycy to nieprawidłowe struktury tkankowe powstające w gruczole tarczowym5. U niektórych osób może pojawić się jeden, a u innych wiele guzków5. Guzki tarczycy to stosunkowo częsty problem, ponieważ u prawie połowy z nas może pojawić się co najmniej jeden guzek przed ukończeniem 60 roku życia5. Podobnie jak w przypadku wola, jednym z czynników sprzyjających ich powstawaniu może być niedobór jodu w diecie66.
Guzki tarczycy widoczne w badaniu izotopowym tarczycy z użyciem jodu I133 klasyfikuje się jako gorące, ciepłe lub zimne. Jeśli guzek nie wychwytuje jodu, wtedy w obrazie jest widoczny jako zmiana „zimna”. Guzki wychwytujące jod będą ciemniejsze i są nazywane zmianami „gorącymi”. Około 85% guzków ma cechy zmian zimnych, 10% ciepłych, a 5% gorących. Z tego 85% guzków zimnych ma cechy zmian łagodnych (nienowotworowych), podobnie jak 90% i 95%, odpowiednio guzków ciepłych i gorących7.
Początkowo większość guzków tarczycy nie powoduje zauważalnych objawów6. Często pozostają niewykryte i są rozpoznawane dopiero podczas rutynowego badania lekarskiego lub badań obrazowych, takich jak USG czy tomografia komputerowa (TK), wykonywanych z innych przyczyn6. W miarę powiększania się guzki mogą powodować następujące objawy (chociaż jest to rzadko obserwowane):
W przypadku wystąpienia trudności w oddychaniu należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Jeśli uważasz, że w twojej tarczycy utworzył się guzek, możesz wykonać samodzielne badanie szyi zgodnie z zaleceniami Amerykańskiego Towarzystwa Endokrynologii Klinicznej4. Co nie powinno jednak zastąpić konsultacji z lekarzem
Po badaniu fizykalnym lekarz może zlecić badanie krwi, aby sprawdzić stężenie hormonu TSH1. Hormon ten wskazuje, czy praca tarczycy jest prawidłowa. Badanie ultrasonograficzne (USG) szyi pozwala ocenić wielkość tarczycy oraz wykryć i zmierzyć guzki. Jest ono bezbolesne i szeroko dostępne. Do innych metod oceny guzków należą badanie izotopowe (scyntygrafia) i biopsja cienkoigłowa1.
Nie każde wole i guzek wymagają leczenia3. W zależności od rodzaju, wielkości i charakteru zmiany, czasami wystarczy regularna kontrola i obserwacja. Ogólnie wyróżniamy trzy metody leczenia, a wybór terapii zależy od choroby rozpoznanej u danej osoby. Z kolei głównym celem leczenia jest zmniejszenie wielkości tarczycy i guzków.
W przypadku wola i guzków rozwijających się na tle niedoboru jodu stosuje się suplementację tego pierwiastka1.Jeśli wole rozwija się w przebiegu choroby Hashimoto i towarzyszy mu niedoczynność tarczycy, stosuje się leczenie polegające na uzupełnianiu hormonów tarczycy i przywracaniu ich prawidłowego stężenia we krwi1. Kiedy wolu i guzkom towarzyszy nadczynność tarczycy (np. w przypadku guzków gorących), lekarz może zastosować dodatkowe leczenie, które zmniejsza produkcję hormonów1,7.
Radiojod podaje się jednorazowo w postaci kapsułki. Izotop przedostaje się z krwi do tarczycy, gdzie zostaje zmagazynowany, a emitując promieniowanie krótkie, powoduje zmniejszenie narządu3.
Jedną z metod leczenia guzków tarczycy jest operacyjne usunięcie części lub całego gruczołu. Częściowe lub całkowite usunięcie tarczycy stosuje się na przykład w leczeniu wola lub guzków, kiedy zmiany te wywołują znaczny dyskomfort. Po operacji konieczne jest leczenie substytucyjne, polegające na przyjmowaniu hormonów tarczycy, które zastępują jej naturalną funkcję3.
Bez względu na rodzaj leczenia — i również w ramach profilaktyki zaburzeń czynności tarczycy — zawsze należy pamiętać o właściwej podaży jodu w diecie.
