TARCZYCA.
W wielu regionach świata w ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się wzrost liczby rozpoznawanych przypadków raka tarczycy, jednocześnie spada śmiertelność związana z tym nowotworem1. Częstość występowania raka tarczycy jest wyższa w krajach wysokorozwiniętych – nawet dwukrotnie w porównaniu z krajami o niższym poziomie rozwoju1.
Rak tarczycy jest klasyfikowany zgodnie z rodzajem, wielkością i tendencją do tworzenia przerzutów2. Nowotwory złośliwe tarczycy zazwyczaj poddają się leczeniu, a pełne wyzdrowienie jest możliwe dzięki chirurgii i w zależności od wskazań również dzięki stosowaniu radiojodu3. Wyróżniamy cztery podstawowe rodzaje raka tarczycy3.
Rak brodawkowaty tarczycy jest najczęstszym nowotworem złośliwym tego narządu stanowiącym 70–80% przypadków, który może wystąpić w każdym wieku. Jest to wolno rosnący guz wykazujący tendencję do tworzenia przerzutów do węzłów chłonnych szyi3.
Rak pęcherzykowy tarczycy stanowi 10–15% wszystkich przypadków nowotworów złośliwych gruczołu tarczowego. Jest również wolno rosnącym guzem, który daje przerzuty do węzłów chłonnych, a także przerzuty odległe drogą krwionośną do kości i płuc3.
Rak rdzeniasty tarczycy odpowiada za około 2% przypadków nowotworów złośliwych tarczycy, a 25% przypadków występuje rodzinnie i jest związane z innymi guzami z komórek wewnątrzwydzielniczych. Tym samym po rozpoznaniu raka rdzeniastego tarczycy należy zbadać rodzinę, aby wykluczyć obecność mutacji genetycznej2,3.
Rak anaplastyczny tarczycy jest najbardziej agresywnym nowotworem złośliwym tego narządu, który najsłabiej odpowiada na leczenie. Występuje z częstością poniżej 2%. Jest szybko rosnącym nowotworem, który wcześnie daje przerzuty i jest trudny w leczeniu3.
Rak tarczycy często objawia się jako guzek, nie powodując żadnych objawów3. Guzki tarczycy są często wykrywane przypadkowo podczas badań wykonywanych z innego powodu (np. TK lub USG)3. Podstawowym badaniem oceniającym tarczycę jest USG, które pozwala zobaczyć guzki i określić ich cechy3. Ocena mikroskopowa tkanki pobranej za pomocą biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej pozwala określić, czy w próbce znajdują się komórki nowotworowe, a także ustalić rodzaj raka3. Dobra wiadomość jest taka, że większość guzków tarczycy ma charakter łagodny – zmiany złośliwe stwierdza się w mniej niż 1 na 10 przypadków3.
Rozpoznanie raka tarczycy jest dla wielu osób trudnym doświadczeniem i może wiązać się z silnymi emocjami, takimi jak strach, smutek czy poczucie niepewności. Wiedza na temat choroby i dostępnych opcji leczenia może jednak pomóc przezwyciężyć strach i uczucie bezsilności. Pozwala również aktywnie uczestniczyć w procesie leczenia. Dobra wiadomość jest taka, że rak tarczycy często dobrze odpowiada na leczenie i w wielu przypadkach jest chorobą uleczalną.
Zgodnie z zaleceniami Amerykańskiego Towarzystwa Tyreologicznego podstawową metodą leczenia wszystkich postaci raka tarczycy jest operacyjne usunięcie fragmentu lub całego gruczołu tarczowego3. Jeśli guz rozprzestrzenił się do węzłów chłonnych szyi lub górnej części klatki piersiowej, wtedy konieczne może być również ich usunięcie3. Po usunięciu tarczycy lekarz przepisuje odpowiednie leczenie [substytucyjne preparatem zawierającym hormony tarczycy]. Leczenie to należy przyjmować do końca życia3.
Jeśli guz jest duży lub choroba rozprzestrzeniła się do innych tkanek, lekarz prowadzący po zabiegu operacyjnym prawdopodobnie zaleci stosowanie terapii radiojodem (RAI, radioactive iodine)3. RAI pozwoli zniszczyć pozostałe komórki nowotworowe, nawet te znajdujące się w innych częściach ciała3. Aby zwiększyć skuteczność leczenia, w niektórych przypadkach stosuje się specjalne przygotowanie organizmu- np. czasowe odstawienie leków lub zastosowanie specjalnego przygotowania hormonalnego3. Im mniej jodu w organizmie, tym leczenie jest skuteczniejsze3.
U osób z rakiem tarczycy w zaawansowanym stadium leczenie chirurgiczne i RAI mogą być nieskuteczne. W takich przypadkach lekarz zaproponuje choremu radioterapię, chemioterapię lub terapię złożoną z obu tych metod3.
Po zakończeniu leczenia konieczne są regularne wizyty kontrolne w celu monitorowania stanu zdrowia i wykluczenia ewentualnego nawrótu choroby. W trakcie wizyt kontrolnych wykonywane są badanie fizykalne i ultrasonograficzne szyi oraz badania krwi. Na podstawie badań laboratoryjnych lekarz będzie mógł sprawdzić, czy ilość podawanej tyroksyny jest prawidłowa. Badania pomogą również monitorować osoby pod kątem obecności tyreoglobuliny we krwi. Po usunięciu tarczycy i leczeniu RAI organizm nie wytwarza tyreoglobuliny (białko produkowane wyłącznie przez tarczycę). W związku z tym obecność tyreoglobuliny we krwi prawdopodobnie świadczy o nawrocie raka tarczycy3.
Uwaga: Zgodnie ze stanowiskiem Amerykańskiego Towarzystwa Tyreologicznego odsetek wyleczeń u pacjentów w wieku poniżej 45 lat z małym, zróżnicowanym i brodawkowatym rakiem tarczycy lub rakiem ograniczającym się do gruczołu tarczowego jest bardzo wysoki3. U tych pacjentów wskaźnik 10-letniego przeżycia sięga 100%3. Wśród pacjentów z rakiem tarczycy rozpoznanym w Stanach Zjednoczonych w latach 2006–2012 wskaźnik 5-letniego przeżycia wyniósł 98,1%4.
